IGREXA DE SANTA MARÍA DE MARZÁ - MARZÁ - PALAS DE REI

 IGREXA DE SANTA MARÍA DE MARZÁ

MARZÁ

PALAS DE REI

       Igrexa románica de comezos do s. XIII, con reformas posteriores no muro sur, frontis e ábsida. 

     É de planta rectangular, constando de nave, ábsida en dous planos (rectangular e semicircular) e sancristía. 

     Fabricada con muros de cadeirado de granito, con cuberta de tella a dúas augas. Frontis con porta principal sinxela de arco de medio punto, oculto ao exterior por un lintel monolítico que descansa sobre mochetas; ventanal rectangular e espadana barroca de dobre corpo e un só van. 

     No ángulo norte do frontis, perpiaño con relevo de dragón que podería aludir a S. Bartolomé, titular da antiga capela aquí situada antes de ser igrexa parroquial. Interior: retablo lateral norte barroco e pinturas murais góticas con influencia románica na ábsida (s. XV).

Marzá
     Santa María de Marzá é unha parroquia do concello lugués de Palas de Rei na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. 

     No ano 2007 tiña 104 habitantes, deles 54 eran homes e 50 eran mulleres, o que supón unha diminución de 4 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.

Lugares de Marzá
       A Avieira, Burdallos, Gresulfe, Marzá, Outeiro de Burdallos, Vinciá, Xuxilde 

Comarca da Ulloa
     A comarca da Ulloa é unha comarca galega situada na provincia de Lugo cuxa capital é Monterroso. 

      A esta comarca pertencen os concellos de Antas de Ulla, Monterroso e Palas de Rei. 

     No ano 2020 tiña 8.879 habitantes, 4.430 homes e 4.449 mulleres.

      O seu nome procede do río Ulla, que nace na comarca. 

MAPA

 

XOAN ARCO DA VELLA 

IGREXA DE SAN PEDRO DE VILAREDA - PURICELAS - VILAREDA - PALAS DE REI

IGREXA DE SAN PEDRO DE VILAREDA

PURICELAS

VILAREDA

PALAS DE REI

       Igrexa de orixe románica, con reformas importantes ao longo da historia, polo que só se conserva a portada deste estilo. Os muros que a conforman son de cachotaría e cadeirado de granito, e o pavimento interior é de laxas do mesmo material. 

A planta é rectangular no caso da nave, e de tendencia cadrada no caso do presbiterio, de menores dimensións, ao que se pega a sancristía no lateral dereito. 

       A nave dispón de dúas portadas, unha lateral de construción moderna, e a do fronte, de estilo románico. Formada por un arco de medio punto de dúas arquivoltas de baquetón e unha moldura exterior de billetes. 

        A cada unha das arquivoltas corresponde un par de columnas de bases tóricas, con capiteis con motivos vexetais e antropomorfos. 

       As mochetas soportan un lintel no que se acha inscrita nun círculo unha cruz grega. Sobre a portada hai un óculo, e remata o fronte unha espadana de dous troneras e un óculo superior.

Puricelas
       Puricelas é un lugar da parroquia de Vilareda no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa.

      Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 15 habitantes, dos cales 7 eran homes e 8 eran mulleres. 

Vilareda
       San Pedro de Vilareda é unha parroquia do concello de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. 

        Segundo o IGE en 2013 tiña 132 habitantes (68 homes e 64 mulleres), distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 159 habitantes..

       Linda co concello de Monterroso. É unha das máis extensas do concello.

Patrimonio
        A súa igrexa, na honra a San Pedro e a Virxe dos Desamparados, é, como todas as da zona, románica, posiblemente do século XII. A lagoa de Vilareda foir recuberta de cascallo en agosto de 2003.

Festas
As súas festas celébranse a mediados de agosto.

Lugares de Vilareda
        Agrolento, Carballido, Mourices, Outeiriño, Outeiro, Puricelas, Rumín, Vilareda 

MAPA

 

XOAN ARCO DA VELLA 

CRUCEIRO DA IGREXA DE CARITEL - O COTO - CARITEL - PONTE CALDELAS

 CRUCEIRO DA IGREXA DE CARITEL

O COTO

CARITEL

PONTE CALDELAS

     Cruceiro que nace sobre dous chanzos cadrados, o superior coas arestas rebaixadas.

     A súa base tamén cadrada da paso a un varal de sección circular que remata nun colariño e un capitel cuns relevos, moi desgastados, a modo de volutas.

      O conxunto remata nunha cruz de sección cadrada, coas arestas rebaixadas e os brazos potentados, no que aparece unha imaxe que semella a Virxe sobre unha peaña, con coroa e levando ao Neno no colo. 

      Na outra cara da cruz existe unha cartela de INRI sen imaxe.

      O cruceiro, que aparece acompañado dun repousadoiro apoiado sobre dúas semicolumnas, foi trasladado dende a fachada principal da igrexa ata a súa ubicación actual entre os anos 1946 e 1947.

MAPA

 

 Fuente: Web Patrimonio Galego

Texto: Oscar Franco 

XOAN ARCO DA VELLA 

CRUCEIRO PINTADO - TOUTÓN - MONDARIZ

 CRUCEIRO PINTADO

TOUTÓN

MONDARIZ

Toutón
      San Mateo de Toutón é unha parroquia que se localiza no concello de Mondariz.  

       Segundo o INE en 2013 tiña 304 habitantes (166 mulleres e 138 homes) -179 menos que en 1999, distribuídos en 5 entidades de poboación.

Patrimonio
      Detalle do cruceiro de fóra do adro de Toutón (Virxe das Angustias co Cristo morto no colo).

      A igrexa de San Mateo de Toutón data de 1711 (na inscrición da fachada figura a data 1713), está situada no barrio de Casco, onde tamén hai unha capela. De planta rectangular e tellado a dúas augas, a fábrica é de cantaría de granito con contrafortes nos muros laterais e corpo posterior diferenciado a xeito de ciborio rústico tipo torre, ameado e con desaugadoiros pétreos. A fachada principal ten no lateral esquerdo a torre campanario de planta cadrada e dous corpos (o superior quizais posterior). Na fronte da fachada atópanse dúas pilastras laterais. A porta é alintelada e flanqueada por dúas pilastras caixadas con chapiteis xónicos que aturan un friso con detalles vexetais e por riba un frontón triangular partido, cunha fornela coa imaxe de San Ramón cunha cartela con inscrición. Enriba un ocelo. Na cumieira áchase a imaxe do patrón da parroquia: San Mateo. A sancristía áchase no muro sur.

       É de salientar o cruceiro do adro considerado Ben de Interese Cultural galego, cunha plataforma de tres chanzos cuadrangulares (o máis baixo soterrado polo asfalto). O pedestal ten as arestas rebaixadas e fiugura a data na que foi ergueito: 1711, practicamente á vez que igrexa. Salienta o fuste cilíndrico e o chapitel corintio con volutas nos cantos, fileira dupla de follas e flor central en cadansúa face. A cruz é de sección cadrada coas arestas achafranadas. Nunha das caras a imaxe de Xesús Cristo crucificado coa cartela de INRI, e na outra a Virxe das Angustias co fillo morto no colo.

Festas
      Toutón celebra unha festividade na honra de Santa Marta o 29 de xullo e o 24 de xuño na honra de San Xoán do Xisto.

       Desta parroquia é o grupo Pandeireteiras de Toutón.

Lugares de Toutón
      Aboal, Casco, Festín, Lordelo, Portacurbo 

MAPA

 

XOAN ARCO DA VELLA 

 

RESTOS DA ALDEA DE PUNXEIRO OU AS CORTES - DONÓN - O HÍO - CANGAS

 RESTOS DA ALDEA DE PUNXEIRO

DONÓN

O HÍO

CANGAS

      Na ladeira este de o Monte do Facho, á beira do camiño que une Donón e Vilanova, atópanse os restos da aldea de Punxeiro, ou As Cortes como tamén se lle coñece.

      Son un conxunto de oito humildes edificacións que serviron tanto para uso doméstico, como para almacenaxe ou uso de animais.

     Hai indicios que fan crer que a aldea ten a súa orixe na Idade Media. 

      Pero sábese que foi abandonada no século XVIII, cando a aldea quedou sen auga por secarse o río próximo. 

      En épocas máis recentes os seus restos foron utilizados como cuadras para o gando, dando así o nome de As Cortes.

Donón
     Donón é unha pequena aldea da parroquia do Hío, ao oeste do concello de Cangas, famosa polas súas praias e vistas privilexiadas das illas Cíes e Ons. 

      Segundo o IGE, en 2011 tiña 173 habitantes (83 homes e 90 mulleres).

Etimoloxía
      Donón é un termo derivado do celta "dunium", relaciónase co deus Donn "O Escuro", o deus celta da morte (era un dos fillos de Mil na saga irlandesa), consérvase unha casa de Donn na costa irlandesa onde se despedía ao morto na súa derradeira viaxe.

O Santuario do Facho
     Está coroado polo "Facho", un antigo santuario romano dedicado ao deus lar Berobreo. A escavación no Monte do Facho forma parte dun proxecto de investigación adicado ao estudo da romanización dos santuarios indíxenas no occidente hispánico. 

      A primeira campaña levou ao achado do santuario de Berobreo ata agora descoñecido. Atopáronse máis de 180 aras, moitas delas in situ, e observouse a existencia dos lugares da súa colocación exacta. Algunhas localizacións forman parte dun recinto maior. 

      O santuario dátase entre os séculos III-IV d.C. e construíuse enriba dun castro anteriormente abandonado. 

     O primeiro asentamento parece datar da Idade de Bronce e ter un gran tamaño, o segundo xa pertencente á segunda metade do primeiro milenio é un castro da mediano tamaño. 

      Foi abandonado pola grande influencia romana aínda que seguiu existindo como santuario de peregrinación sobre as ruínas do poboado.

Praias
     Posúe dúas praias principais, a de Melide e a de Barra, esta última unha das praias nudistas máis coñecidas de Galiza. 

MAPA

 

XOAN ARCO DA VELLA