Na ladeira este de o Monte do Facho, á beira do camiño que une Donón e Vilanova, atópanse os restos da aldea de Punxeiro, ou As Cortes como tamén se lle coñece.
Son un conxunto de oito humildes edificacións que serviron tanto para uso doméstico, como para almacenaxe ou uso de animais.
Hai indicios que fan crer que a aldea ten a súa orixe na Idade Media.
Pero sábese que foi abandonada no século XVIII, cando a aldea quedou sen auga por secarse o río próximo.
En épocas máis recentes os seus restos foron utilizados como cuadras para o gando, dando así o nome de As Cortes.
Donón Donón é unha pequena aldea da parroquia do Hío, ao oeste do concello de Cangas, famosa polas súas praias e vistas privilexiadas das illas Cíes e Ons.
Segundo o IGE, en 2011 tiña 173 habitantes (83 homes e 90 mulleres).
Etimoloxía Donón é un termo derivado do celta "dunium", relaciónase co deus Donn "O Escuro", o deus celta da morte (era un dos fillos de Mil na saga irlandesa), consérvase unha casa de Donn na costa irlandesa onde se despedía ao morto na súa derradeira viaxe.
O Santuario do Facho Está coroado polo "Facho", un antigo santuario romano dedicado ao deus lar Berobreo. A escavación no Monte do Facho forma parte dun proxecto de investigación adicado ao estudo da romanización dos santuarios indíxenas no occidente hispánico.
A primeira campaña levou ao achado do santuario de Berobreo ata agora descoñecido. Atopáronse máis de 180 aras, moitas delas in situ, e observouse a existencia dos lugares da súa colocación exacta. Algunhas localizacións forman parte dun recinto maior.
O santuario dátase entre os séculos III-IV d.C. e construíuse enriba dun castro anteriormente abandonado.
O primeiro asentamento parece datar da Idade de Bronce e ter un gran tamaño, o segundo xa pertencente á segunda metade do primeiro milenio é un castro da mediano tamaño.
Foi abandonado pola grande influencia romana aínda que seguiu existindo como santuario de peregrinación sobre as ruínas do poboado.
Praias Posúe dúas praias principais, a de Melide e a de Barra, esta última unha das praias nudistas máis coñecidas de Galiza.
Tumba antropomorfa de orixe sueva, de arredor do século VI, conforme recolle o cartel explicativo que a acompaña.
Atópase na aldea de Albá usada como pía para darlle de beber aos animais.
Ten a particularidade de amosar na pía espazo para albergar dous corpos, como se deduce do rebaixe dobre da parte superior do elemento que correspondería coas cabezas.
O sartego atópase moi preto da entrada da Igrexa de Santiago de Albá, e está nunha praciña ao lado dunha fonte e un cruceiro, e próxima a un peto de ánimas.
Decidiron deixala alí para ese uso despois dunha pequena remodelación da praza, pois era a súa función acostumada dende tempo inmemorial.
Este conxunto de pedras conforman o denominado Chan do Marco, que marcan as extremas dos concellos de As Neves e A Cañiza.
Trátase dun conxunto de esteos entre os que destacan dous deles de forma piramidal; un de pequeno tamaño cunha cruz gravada, e outra de maior tamaño con tres cruces gravadas en tres das súas caras.
Este marco ten propiedades milagreiras relacionadas cos ritos de fecundidade, sobre todo coas rogativas da choiva ou do sol.
Comarca da Paradanta A comarca da Paradanta é unha comarca galega situada na provincia de Pontevedra.
A ela pertencen os concellos de Arbo, A Cañiza (a súa capital), Covelo e Crecente.
Limita ao norte coas comarcas de Vigo e do Ribeiro, ao leste con esta última e coa de Terra de Celanova, ao sur con Portugal e ao oeste coa do Condado.
Ocupa unha extensión de 339,85 quilómetros cadrados e contaba cunha poboación de 12.060 habitantes no ano 2020.
O Castro de Garfián é un antigo asentamento fortificado (castro) prerromano na aldea de Garfián, no municipio de Beariz (Ourense, Galicia).
Famoso polas suas defensas, un alxibe de pedra con gravados de cabalos e petróglifos, sendo un punto crave no Roteiro de Garfián.
Un roteiro de sendeirismo que atravesa a zona, ideal para coñecer a natureza, a historia local e vistas panorámicas desde zonas elevadas.
Que é e que atopar: Historia e Estrutura: É un poboado fortificado típico galaico, con murallas defensivas e estruturas de vivendas, aínda que moitas pedras reutilizáronse en construcións posteriores.
Alxibe e Petróglifos: Destaca un alxibe escavado na roca con gravados rupestres, incluíndo figuras de cabalos, e petróglifos que enriquecen o xacemento.
Natureza: A zona está rodeada de robledales e castiñeiros, ofrecendo unha contorna natural agradable.
O Roteiro de Garfián: Percorrido: É un roteiro circular dun 8 km que pasa polo centro e sur de Beariz, incluíndo a aldea de Garfián.
Características: Combina subidas e baixadas, zonas asolladas con vistas e tramos sombreados preto de regatos, ideal para sendeirismo, BTT ou quad. Puntos de Interese: Permite descubrir pequenos núcleos rurais e vestixios megalíticos, ademais do propio Castro de Garfián.
Como chegar e gozalo: A aldea de Garfián serve como punto de partida ou referencia para o roteiro.
É recomendable seguir a sinalización para gozar do itinerario completo e explorar estes importantes restos arqueolóxicos e paisaxísticos.
Mámoa de Xirazga. A mámoa de Xirazga é un monumento megalítico situado na carballeira de Santo Domingo, na parroquia de Xirazga do concello de Beariz, pertencente á provincia galega de Ourense.
Considerada como a mámoa mellor coidada da Comarca do Carballiño, sinalizouse e limpouse no ano 2003.
Descrición Túmulo de pedras e terra con cráteres de violación duns 7 metros de diámetro e uns 150 centímetros de profundidade que pode chegar ao paleochan da mámoa.
Presenta dous cantos in situ e dous desprazados.
Podería ter tamén unha posible cámara poligonal cun corredor para o seu acceso.
Ten unha superficie de 269 metros cadrados e unha altura de 195 centímetros.
O círculo de 110 metros de diámetro que se aprecia na foto é a zona do cráter ocasionado pola suposta caída do meteorito fai miles de anos.
Produciríase fai uns 6.000 anos e provocaría unha explosión similar a unha bomba atómica.
Un profesor de bioloxía vigués, Evaristo Alfaya, investiga, pola súa propia conta, a posibilidade de que un meteorito caese na Cañiza, concretamente no alto de Montouto, nun período de tempo que se remonta a fai, polo menos, a máis de 6.000 anos, provocando o primeiro cráter de impacto da península ibérica que podería ser recoñecido oficialmente.
As súas investigacións achegaron numerosas evidencias dos feitos, pero aínda queda unha proba que será determinante: unha análise de PDFs. Para poder levalo a cabo será necesario realizar unha cata no centro do cráter (na actualidade practicamente cuberto de terra) e unha análise posterior en laboratorio que, unha vez concluído, poderá determinar se un obxecto interestelar caeu nesa zona sen ningún xénero de dúbidas. “Para realizar esta extracción necesítanse permisos e financiamento” explica o profesor. “Antes da pandemia expuxen o asunto ao alcalde da Cañiza, Luis Piña, espero que cando se recupere a normalidade podamos abordar esta proba irrefutable”.
Unha vez realizada a extracción, se finalmente pode facerse, o material será analizado coa axuda dun ou varios centros especializados e a colaboración da Universidade de Vigo, segundo explicou a FARO o profesor Alfaya.
Alfaya explica que descubriu o cráter fai uns 17 anos, e desde entón traballa na súa investigación. “Está situado preto da cima de Montouto, a uns 900 metros de altitude, e ten un diámetro de 110 metros, que corresponde polas súas dimensións a un impacto dunha potencia lixeiramente inferior á bomba atómica de Hiroshima”. Ademais dos estudos sobre o terreo, realizáronse análise de laboratorio do Centro de Apoio Científico e Tecnolóxico á Investigación da Universidade de Vigo, descubrindo iridio, un elemento moi raro na cortiza terrestre pero relacionado cos meteoritos, nos que se atopa nunha abundancia moito maior que na terra.
De feito a presenza de iridio inusualmente alta na capa de arxila no límite Cretáceo-Paleógeno deu lugar á coñecida como hipótese de Álvarez de que o impacto dun obxecto extraterrestre masivo causou a extinción dos dinosauros e moitas outras especies fai 65 millóns de anos. “Os primeiros estudos de campo que fixen foron sobre a súa topografía (previamente obtivera unha fotografía aérea de Sigpac), a cal obtiven nun código aberto da NASA e coa que puiden comprobar en 3D o que xa comprobara en terra: unha forma de cráter”, explica. "A realidade é que se axusta a este feito, xa que a explosión non é a nivel de chan, senón que é unha onda aérea que viaxa pola atmosfera” “Posteriormente, cun compás e un clinómetro [medidor de ángulos], estudei as rocas fraccionarias nos bordos do impacto, que mostraban fracturas tanxenciais na súa dirección (independentemente da súa posición no perímetro) cunha posible onda de impacto e un buzamiento en todos os casos de aproximadamente 34º, de modo que a súa proxección coincide nun punto central do ceo sobre a superficie, no centro da estrutura.
Aínda que, a priori, estes datos desconcertáronme e leváronme a pensar que non se trataba dun impacto, a realidade é que se axusta a este feito, xa que a explosión non é a nivel de chan, senón que é unha onda aérea que viaxa pola atmosfera”, engade.
Nunha terceira fase de traballo foi cando recolleu rocas “sospeitosas” de derretirse debido á enorme temperatura e presión dos impactos “son os chamados “fundidos de impacto”.
A presenza de iridio, evidencia non concluínte da caída do meteorito Entre as evidencias atopadas, atópase unha roca analizada na súa estrutura e composición mediante difracción de raios X e espectrofotometría de absorción atómica, no CACTI da Universidade de Vigo. “O computador, segundo os datos, catalogouna como riolita (unha roca volcánica inexistente en Galicia) e que destaca pola súa natureza dentro do macizo granítico no que se atopa o impacto”, afirma Alfaya. “Ao revisar os datos, o elemento iridio aparece nunha proporción significativa nesta roca. Este é un elemento moi raro e relaciónase cunha orixe extraterrestre”, salienta. O profesor indica que tamén xeólogos de Aterraego, estudosos da herdanza galega, deron un paso importante: “Tras atopar unha nota miña en Google Earth animáronse a facer un estudo do subsolo para resistividade, pola súa propia conta. O resultado foi perfís similares a outros impactos recoñecidos noutros meteoritos de tamaño similar”.
En España baralláronse outros cráteres de impacto, como o de Azuara (Zaragoza), pero Alfaya matiza que non se puido demostrar cientificamente que o sexan.
